Smeerwortel is een plant waar je vaak twee heel verschillende verhalen over hoort. Aan de ene kant is er de wilde smeerwortel (Symphytum officinale), die bekendstaat om zijn geneeskrachtige wortels en zijn neiging om flink door de tuin te woekeren. Aan de andere kant is er de selectie Bocking 14: een speciaal gekozen kruising die juist heel goed bruikbaar is in de eetbare tuin en voedselbossen.
Waarom Bocking 14?
De naam verwijst naar de plek waar de selectie is gemaakt: in Bocking (Engeland) door Lawrence Hills, oprichter van de Henry Doubleday Research Association. Hij selecteerde een plant die:
niet zaait (dus geen ongewenste uitbreiding door zaailingen),
wel enorm productief is (veel en groot blad),
en goed standvastig blijft op één plek.
Daarmee is het een ideale tuinplant: krachtig en betrouwbaar, zonder dat je bang hoeft te zijn dat hij alles overwoekert.
Verschijning
Bocking 14 is een forse, vaste plant. Het blad is groot, ruw en behaard, vaak tot wel 50 cm lang. In mei en juni verschijnen er trossen paarsblauwe bloemen die veel insecten aantrekken. Vooral hommels zijn er dol op, en je hoort ze vaak al zoemend in de bloemen hangen. De plant kan zo’n 80–100 cm hoog worden en vormt een stevige pol die jarenlang meegaat.
Voeding uit het blad
Het bijzondere aan smeerwortel is de enorme hoeveelheid voedingsstoffen die de plant in zijn blad opslaat. Vooral kalium, maar ook stikstof en fosfor – precies de elementen die veel groenten en fruit nodig hebben om goed te groeien en vruchten te maken.
Je kunt dat blad op verschillende manieren gebruiken:
Mulch: oogst de bladeren en leg ze rond fruitbomen, struiken of in de moestuin. Ze verteren snel en voeden de bodem.
Groene mest: werk het blad rechtstreeks onder in de grond als organische meststof.
Gier: laat bladeren in water trekken (een week of twee) en gebruik het als vloeibare plantenvoeding. Het ruikt vreselijk, maar planten groeien er fantastisch op.
Compostversneller: door de hoge voedingswaarde helpt smeerwortelblad een composthoop sneller en beter verteren.
Zelf hebben we hier op de kwekerij de vlieren op pot gemulcht met smeerwortelblad, en – voor wat het waard is – er is toch verschil te zin na een aantal weken. Het blad oogt frisser groen, kijk zelf maar.
Eetbaarheid en geneeskracht
Soms wordt gezegd dat je smeerwortelblad als spinazie kunt bereiden. Dat klinkt aantrekkelijk, maar is helaas geen goed idee. Alle soorten smeerwortel – dus ook Bocking 14 – bevatten pyrrolizidine-alkaloïden: stoffen die schadelijk zijn voor de lever. Daarom wordt het sterk afgeraden om smeerwortel inwendig te gebruiken, zelfs niet af en toe of in kleine hoeveelheden.
Waar de plant wél bekend om staat, is haar geneeskracht bij uitwendig gebruik. De wortels en bladeren bevatten allantoïne, een stof die celgroei stimuleert en het herstel van weefsel kan bevorderen. Al eeuwenlang wordt smeerwortel daarom verwerkt in zalven en kompressen, vooral bij: kneuzingen, verstuikingen en blauwe plekken, spier- en gewrichtspijn en oppervlakkige wonden.
Standplaats en verzorging
Licht: zon tot halfschaduw.
Bodem: voedzaam, niet te droog. Op klei doet hij het geweldig.
Verzorging: weinig nodig, behalve regelmatig oogsten van blad. Snij je hem tot de grond af, dan loopt hij gewoon weer opnieuw uit.
Plantafstand: 60–80 cm, want het worden flinke pollen.
Waarom hoort Bocking 14 in een voedselbos?
Hij verbindt lagen: wortels diep in de grond halen mineralen naar boven, die via het blad weer beschikbaar komen voor andere planten.
Hij is een bijenplant die in het voorjaar nectar levert.
Hij geeft materiaal voor mulch en compost, zodat je minder externe mest hoeft in te brengen.
Hij is duurzaam en sterk: een plant waar je jaren plezier van hebt zonder veel omkijken.
Bocking 14 in 4 stappen
1. Planten
Standplaats: zon of halfschaduw
Afstand: 60–80 cm
Grond: vochthoudend, voedselrijk
2. Oogsten
Knip 3–5 keer per jaar het blad af
Laat altijd een klein hartje staan zodat de plant kan doorgroeien
3. Gebruiken
Mulch: leg het blad rond fruitbomen, groenten of struiken
Compost: voeg blad toe als compostversneller
Vloeibare mest: laat bladeren weken in water tot een voedzame gier
4. Genieten
Sterke plant, blijft jarenlang op dezelfde plek
Bloeibaar in mei–juni: geliefd bij bijen en hommels
Levert voeding en biodiversiteit zonder dat je er veel werk aan hebt
Kortom: Bocking 14 is een van die planten die misschien niet meteen spectaculair lijkt, maar die een sleutelrol kan spelen in de eetbare tuin. Hij voedt, verbindt en ondersteunt – planten, insecten en bodemleven. En dat zonder dat je hem in toom hoeft te houden.